به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از تهران حجتالاسلام والمسلمین رهدار، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، در برنامه تلویزیونی «آفتاب شرقی» با اشاره به موانع تحقق وحدت امت اسلامی، اظهار داشت: اگر با وجود منابع و عوامل متعدد وحدت، همچنان شاهد تفرقه در جهان اسلام هستیم، باید موانع داخلی و بیرونی وحدت را بهدرستی شناسایی کنیم.
وی افزود: تفرقه در جهان اسلام تنها به معنای وجود اختلاف نیست، بلکه در برخی مقاطع و مناطق، این تفرقه به یک وضعیت غالب و حاکم تبدیل شده است و برای فهم این وضعیت باید به علل شکلگیری آن توجه کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) جهل امت اسلامی نسبت به پیام قرآن و معارف دینی را از مهمترین عوامل داخلی تفرقه دانست و گفت: متون دینی معمولاً متونی مختصر و مجمل هستند و برای پاسخگویی به پرسشهای بنیادین و چراییهای اساسی زندگی بشر آمدهاند، نه اینکه تمام جزئیات چگونگی زندگی را بیان کنند.
وی ادامه داد: به همین دلیل، متون دینی در طول تاریخ در معرض تفسیر و تعبیر قرار گرفتهاند و قرآن کریم نیز با وجود صراحت فراوان، دارای آیات محکم و متشابه، مطلق و مقید و ناسخ و منسوخ است و فهم دقیق آن نیازمند مراجعه به اهل علم و راسخان در علم است.
رهدار تصریح کرد: در طول تاریخ ادیان و از جمله تاریخ اسلام، افرادی نیز وارد عرصه تفسیر و تعبیر متون دینی شدهاند که صلاحیت لازم برای این کار را نداشتهاند و گاهی با برداشتهای نادرست از متون دینی، همان منبعی را که میتوانست عامل وحدت باشد، به ابزاری برای ایجاد تفرقه تبدیل کردهاند.
وی با اشاره به نمونههایی از برداشتهای نادرست از قرآن اظهار داشت: قرآن کریم بهصراحت معیار برتری انسانها را تقوا معرفی میکند، اما در طول تاریخ افرادی تلاش کردهاند از همین مفاهیم قرآنی، برتریهای قومی و نژادی استخراج کنند و چنین برداشتهایی زمینهساز شکلگیری نظامهای اجتماعی و سیاسی نادرست شده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) افزود: در تاریخ اسلام حتی شاهد نزاعهای طولانی بر سر برخی مسائل کلامی و علمی بودهایم؛ برای نمونه، اختلاف درباره حادث یا قدیم بودن جهان یا مسئله مخلوق بودن قرآن در مقاطعی از تاریخ، به درگیریهای گسترده و حتی جنگ میان مسلمانان منجر شد.
وی ادامه داد: مسئله زمانی پیچیدهتر میشد که نهاد خلافت از یک دیدگاه علمی یا کلامی حمایت میکرد؛ در چنین شرایطی، یک دیدگاه علمی صرف، از جایگاه یک بحث نظری خارج و به معیار حق و باطل تبدیل میشد و دیدگاه مقابل نیز طرد میشد.
رهدار با اشاره به اینکه بسیاری از اختلافات تاریخی صرفاً میان شیعه و اهلسنت نبوده است، گفت: وقتی تاریخ مذاهب اسلامی را مطالعه میکنیم، گاهی تصور میشود که عمده اختلافات تاریخی میان شیعه و سنی بوده است، در حالی که در بخشهای بزرگی از جهان اسلام، اساساً جمعیت شیعه بسیار اندک بوده و اختلافات گستردهای نیز میان مذاهب اهلسنت وجود داشته است.
وی افزود: در منابع فقهی نیز نمونههای متعددی از اختلافات و فتواهای متقابل میان مذاهب مختلف اسلامی مشاهده میشود؛ بنابراین نباید همه اختلافات تاریخی را به اختلاف شیعه و سنی تقلیل داد.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) خاطرنشان کرد: در مراحل بعدی، بخشی از اختلافات از مرحله جهل و ناآگاهی عبور کرد و به تضاد منافع رسید؛ یعنی گاهی فرد یا جریانی میداند که یک سخن یا رفتار نادرست است، اما به دلیل منافع خاص، آن را توجیه میکند.
وی با اشاره به نمونههایی از جریانهای افراطی در منطقه گفت: برخی جریانهای تروریستی و تکفیری در منطقه، اقدامات خود را با عناوین دینی توجیه کردهاند؛ در حالی که رفتار و جنایات آنها نشان میدهد مسئله صرفاً جهل و ناآگاهی نبوده و عوامل دیگری همچون منافع سیاسی و مادی نیز در آن دخالت داشته است.
رهدار دنیاطلبی و تضاد منافع را از دیگر موانع جدی وحدت اسلامی دانست و اظهار داشت: در نقطهای ممکن است اختلاف با جهل آغاز شود، اما در ادامه به منافع دنیایی، قدرتطلبی و مطامع مادی گره بخورد و دیگر صرفاً یک اختلاف فکری و معرفتی نباشد.
وی با اشاره به مسئله فلسطین افزود: بسیاری از دولتهای اسلامی نسبت به ظلم و جنایات رژیم صهیونیستی آگاهی دارند و در سطح گفتار نیز ممکن است آن را محکوم کنند، اما در عرصه عمل، به دلیل ملاحظات سیاسی و اقتصادی و ترس از قدرتهای بزرگ، حاضر به اقدام متناسب نیستند.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) تصریح کرد: در چنین شرایطی، فرد یا دولتی ممکن است بداند یک طرف مظلوم و طرف دیگر ظالم است، اما به دلیل منافع خود نتواند یا نخواهد در کنار مظلوم قرار بگیرد و حتی به دشمن مشترک پناه ببرد.
وی ادامه داد: این مسئله یکی از دردهای جهان اسلام است؛ چراکه ممکن است مسلمانان در سطح اعتقاد و گفتار، دشمن مشترک خود را بشناسند، اما در عرصه عمل به دلیل منافع و ملاحظات سیاسی نتوانند در برابر آن موضع مشترکی اتخاذ کنند.
رهدار با اشاره به جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه ایران گفت: در آن دوران نیز برخی کشورهای منطقه و قدرتهای جهانی در حمایت از رژیم بعث عراق نقش داشتند، در حالی که بعدها مشخص شد بسیاری از محاسبات سیاسی آن دوره بر اساس منافع و ملاحظات خاص شکل گرفته بود.
وی با بیان اینکه این عوامل مانع شکلگیری وحدت واقعی میان مسلمانان میشود، اظهار داشت: مسئله فقط این نیست که مسلمانان یکدیگر را بشناسند یا به ضرورت وحدت آگاه باشند؛ بلکه باید موانعی مانند جهل، دنیاطلبی، ترس، وابستگی و تضاد منافع نیز برطرف شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در پایان گفت: جهان اسلام برای رسیدن به وحدت، علاوه بر شناخت منابع و عوامل وحدت، باید موانع داخلی و بیرونی آن را نیز بشناسد و برای رفع این موانع برنامه داشته باشد. بررسی موانع بیرونی وحدت اسلامی نیز نیازمند بحث جداگانهای است که باید در ادامه مورد توجه قرار گیرد.
انتهای پیام /
نظر شما